Stoomnetwerk in de Rotterdamse Botlek

Het stoomnetwerk is een project van de Rotterdamse duurzaamheid wishlist waar al 20 jaar door diverse partijen over werd gesproken. Netwerkbedrijf Stedin heeft op 1 mei 2013 in de Rotterdamse Botlek een uniek, kilometers lang stoomnetwerk in gebruik genomen. De eerste stoomlevering vindt plaats tussen afvalverwerker AVR/Van Gansewinkel als stoomleverancier en chemiebedrijf Emerald Kalama Chemical (EKC) als stoomgebruiker. Door het netwerk gaan bedrijven efficiënter om met energie, besparen ze geld én wordt een aanzienlijke CO2-reductie gerealiseerd.

De industrie in Rotterdam Rijnmond heeft veel warmte over. Zoveel, dat één miljoen huishoudens het huis ermee kunnen verwarmen. Tot nu toe werd de warmte geloosd in de lucht en het water. Via het stoomnetwerk kunnen bedrijven in de Botlek gebruik maken van elkaars restwarmte.

Wat is het stoomnetwerk in de Rotterdamse Botlek?

Met het stoomnetwerk worden producenten en afnemers van stoom via een onafhankelijk netwerk met elkaar verbonden. Fabrieken langs het tracé kunnen dan stoom invoeren of afnemen, al naargelang hun behoefte. De producerende industrie kan de stoom dan efficiënter inzetten, de afnemende industriële bedrijven zijn energiezuiniger omdat ze zelf geen stoom meer hoeven op te wekken uit fossiele middelen. Het stoomnetwerk dat Stedin aanlegt in de Rotterdamse Botlek zorgt voor efficiëntie en kostenbesparing in de keten. Door een aansluiting op het stoomnetwerk benutten bedrijven, door co-siting, elkaars productiefaciliteiten optimaal. Hierdoor wordt laagwaardige thermische energie efficiënter benut waardoor een aanzienlijke CO2-reductie wordt veroorzaakt en de luchtkwaliteit van Rotterdam verbeterd. Het gebruik van de eerste twee kilometer van het netwerk, tussen afvalverwerker AVR en EKC levert alleen al een jaarlijkse CO2-reductie op van 70 kiloton. Wanneer het totale stoomnetwerk is aangelegd en als het optimaal door de industrie wordt benut, dan scheelt dan uiteindelijk 200 tot 400 kiloton aan CO2-uitstoot per jaar.

Klimaatdoelstelling

Het Stedin stoomnetwerk levert een belangrijke bijdrage aan de Rotterdamse klimaatdoelstelling: vijftig procent CO2-reductie in 2025 t.o.v. 1990. Het project is de afgelopen jaren actief ondersteund door het Rotterdam Climate Initiative. Stedin is als netbeheerder verantwoordelijk voor een veilige en betrouwbare energievoorziening. Daarom investeren zij, naast het traditionele transport van gas en elektriciteit, ook in nieuwe, duurzame energie-infrastructuren zoals stoom.

Warmtetransport

Sommige bedrijven hebben warmte over in de vorm van heet water of hete stoom. Andere bedrijven hebben juist warmte nodig. De oplossing is eenvoudig: transporteer de warmte en maak er gebruik van. Het idee van de Stoompijp is gebaseerd op dit eenvoudige principe:

  • Er wordt een ringleiding of leidingnetwerk aangelegd: een gesloten systeem (tegen vervuiling) van warm water of hete stoom. Het water wordt rondgepompt.
  • Bedrijven die warmte over hebben en aangesloten zijn op het systeem, geven deze warmte met een warmtewisselaar af aan de ringleiding. De verschillende vloeistofstromen blijven dus gescheiden, alleen de warmte wordt uitgewisseld.
  • Het warme water of de stoom in de ringleiding of het netwerk wordt getransporteerd naar de gebruiker. De gebruiker is het bedrijf dat warmte nodig heeft.
  • De gebruiker haalt de warmte weer uit de ringleiding en gebruikt het opnieuw.

Uitwerking

De uitwerking van het idee heeft heel wat voeten in de aarde gehad. Op technisch gebied zijn er weinig problemen. Warmtepompen en warmtewisselaars zorgen voor de overdracht van de warmte tussen de verschillende netwerken. De belangrijkste uitdaging is de aanleg van de pijpleidingen voor het warmtetransport, vergelijkbaar met wat we voor olie en gas hebben. De overheid heeft hier een belangrijke rol in.

Trapsgewijs

Het doel was dus te komen tot een intelligent netwerk, waaraan bedrijven op een efficiënte manier hun restwarmte kwijt kunnen en waarvan anderen kunnen profiteren. Denk aan een trapsgewijze opname en afgifte van warmte: de industrie benut elkaars (hoogwaardige) warmte om vervolgens de (laagwaardige) warmte die over is, te leveren aan huizen, kantoren en kassen. Op die manier wordt de warmte optimaal benut.

Sorptiekoeler

Het idee van de Stoompijp kan ook kleinschalig worden toegepast. Als, bijvoorbeeld, een bedrijf warmte overheeft, kan de buurman die warmte gebruiken om er koude van te maken en zo zijn producten koelen. Voor de omzetting van warmte in koude kan de sorptiekoeler gebruikt worden (een soort koelkast). Een energie-efficiënte oplossing voor warme dagen!