Rotterdamse adaptatiestrategie (RAS)

De Rotterdamse adaptatiestrategie zet de koers uit waarlangs Rotterdam zich wil aanpassen aan de veranderingen van het klimaat en laat zien hoe bewoners, bedrijven en stad maximaal kunnen meeprofiteren.

Deze strategie biedt het kader en de uitgangspunten voor een toekomstbestendige ontwikkeling van Rotterdam en zorgt ervoor dat voortaan bij elke (ruimtelijke) ontwikkeling vanaf het begin van het proces onderwerpen als waterveiligheid, bereikbaarheid en robuustheid van de stad als uitgangspunten worden meegenomen. De Rotterdamse adaptatiestrategie is een van de resultaten van Rotterdam Climate Proof.

Rotterdam en het veranderende klimaat

Wat zijn de gevolgen van de mondiale klimaatverandering voor Rotterdam? Wat moeten we doen om onze stad nu en in de toekomst veilig en leefbaar te houden? Met wie werken we daarin samen, hoe kunnen Rotterdammers hieraan bijdragen en hoe pakken we dat aan? De Rotterdamse adaptatiestrategie geeft antwoord op deze vragen.

De laatste anderhalve eeuw is het aantal bewoners, de economische waarde van de haven, stad en regio en de onderlinge afhankelijkheden in de maatschappij fors toegenomen. De schade als gevolg van extreme weersomstandigheden of een dijkdoorbraak zal daardoor veel groter zijn dan vroeger. De zorg voor een veilige, bereikbare en aantrekkelijke stad is dus steeds belangrijker en urgenter. Dit is echter nog niet zo eenvoudig, aangezien de klimaatontwikkeling veel onzekerheden kent. Wat gaat er precies veranderen en op welke termijn? Het omgaan met deze onzekerheden vraagt om slim en flexibel anticiperen, dus vroegtijdig aanpassen van de stad door mee te liften met de stedelijke ontwikkelingen.

Gelukkig beginnen we niet bij nul. Er zijn ook in het verleden al effectieve maatregelen genomen. Een robuust stelsel van dijken, dammen en stormvloedkering houdt stad en haven veilig. Sterker nog, Rotterdam is één van de veiligste deltasteden ter wereld. Daarnaast kent Rotterdam een goed functionerend watersysteem, bestaande uit riolering, singels, plassen en pompen, dat de stad droog en gezond houdt.

Doelen klimaatbestendig Rotterdam

In Rotterdam kijken we samen vooruit naar de toekomst. Concreet willen we het volgende bereiken:

De stad en haar inwoners zijn veilig voor het water
We willen dat Rotterdam en haar inwoners beschermd blijven tegen het water uit de zee en rivieren en dat het investeringsvertrouwen in deze stad en regio in stand blijft.

De stad en haar inwoners ondervinden minimale hinder van teveel of te weinig neerslag
We willen dat Rotterdam is opgewassen tegen extreme weergebeurtenissen zoals heftige regenbuien en periodes van hitte en droogte. Daar werken we al aan samen met de partners van het Waterplan van Rotterdam en dat zullen we voortzetten.

De Rotterdamse haven blijft veilig en bereikbaar
Onze inspanningen zijn erop gericht dat Rotterdam een bereikbare stad blijft voor mensen, goederen en dienstverlening. De vitale stedelijke (nuts)netwerken zijn robuust en ook extreme weergebeurtenissen leiden niet tot onbeheersbare situaties.

De inwoners van Rotterdam zijn zich bewust van de effecten van klimaatverandering en weten wat zij kunnen doen
Inwoners en bedrijven in Rotterdam zijn zich bewust van de gevolgen van klimaatverandering, kennen hun eigen verantwoordelijkheden en weten welke handelingsmogelijkheden zij zelf hebben. De gemeente stelt hen in staat hun verantwoordelijkheid te nemen.

Klimaatadaptatie draagt bij aan een comfortabele, leefbare en aantrekkelijke stad
We willen dat Rotterdam een stad blijft met een prettig verblijfsklimaat waar klimaatverandering minimale invloed heeft op de gezondheid en het welzijn van haar inwoners. De maatregelen die dit garanderen dragen direct bij aan een aantrekkelijke en leefbare stad.

Klimaatadaptatie versterkt de Rotterdamse economie en haar imago
Rotterdam wil economisch profiteren van het klimaatbestendig maken van de stad. Klimaatadaptatie zorgt voor nieuwe economische impulsen in de stad en versterkt het internationale imago van Rotterdam als vooruitstrevende deltastad. Rotterdam toont daarin leiderschap naar andere steden.

De kern van de Rotterdamse adaptatiestrategie

1. Robuust systeem: behouden en versterken

Voor een klimaatbestendige stad kunnen we blijven vertrouwen op ons systeem van stormvloedkeringen en dijken, singels en plassen, boezems, riolen en gemalen. Ook in de toekomst onderhouden en verbeteren we deze essentiële infrastructuur, waarbij we de verzamelde kennis over de kwetsbare plekken in de stad gebruiken om deze inzet te optimaliseren. Het voorkomen van uitval van vitale (nuts)voorzieningen in het buitendijkse gebied, in stad en haven, is een bijzonder aandachtspunt. Het is de robuuste basis van een klimaatbestendig Rotterdam.

Dit betekent concreet:

  • Handhaven en optimaliseren van de Maeslantkering als effectieve bescherming tegen de gevolgen van zeespiegelstijging in samenspraak met de verantwoordelijke beheerder.
  • Koppelen van het versterken van waterkeringen aan de stedelijke opgave ter plekke. Dijkversterkingen zijn goed ingepast in de stad en multifunctioneel, bijvoorbeeld als recreatieve route, natuurlijke vooroevers of gecombineerd met gebiedsontwikkeling.
  • Samen met de andere verantwoordelijke partijen in stand houden en optimaliseren van het huidige stedelijke watersysteem. We blijven de kwaliteit van de bestaande waterinfrastructuur benutten.

2. Adaptatie: benutten van de stedelijke ruimte
Maar er is meer nodig. Het bestaande systeem gaat haar grenzen bereiken als de waterstanden in de Maas hoger worden, hevige neerslaggebeurtenissen toenemen of perioden van droogte en hoge temperatuur langer aanhouden. Op sommige plaatsen in de stad zien we dat al. Vandaar dat het nodig is om aanvullend adaptieve maatregelen te treffen. Adaptatie houdt in dat we zoeken naar oplossingen in de hele stedelijke ruimte die het systeem ontlasten en veerkrachtig maken. De 'sponsfunctie' van de stad wordt hersteld met maatregelen die het regenwater vasthouden waar het valt, bergen en vertraagd afvoeren. Zoals waterpleinen die de riolering ontlasten, infiltratiezones langs infrastructuur en het inpassen van bomen en groen in de buitenruimte (zowel openbaar als privaat) wat ten goede komt aan het stadsklimaat. Door deze kleinschalige maatregelen veelvuldig toe te passen in de 'haarvaten van de stad' verkleinen we de kwetsbaarheid van Rotterdam.

In deze adaptieve aanpak kiezen we voor:

  • Adaptief bouwen en inrichten in het buitendijkse gebied waarbij gezocht wordt naar slimme combinaties van beschermen (dijken), ruimtelijke inrichting (bijvoorbeeld delen ophogen, drijvend bouwen) en schadebeperking (zoals evacuatieroutes, waterbestendige inrichting van woningen en buitenruimte etc.). De zogenaamde meerlaagse aanpak.
  • Benutten van de buitenruimte en bebouwing voor waterberging en 'slimme' waterafvoer gekoppeld aan de stedelijke opgave ter plekke; hiermee ontstaat er meer flexibiliteit in de oplossingsmogelijkheden en biedt het kansen voor het toevoegen van kwaliteit aan de leefomgeving. Bijvoorbeeld een ondergrondse waterberging gekoppeld aan parkeergarages of groenblauwe netwerken in de stad.
  • Actief stimuleren dat hittebestendigheid onderdeel wordt van het ontwerpen, renoveren en onderhouden van gebouwen, buitenruimte en weg- en nutsinfrastructuur. O.a. door het inpassen van bomen en groen en het creëren van schaduwplekken en voldoende isolatie van woningen en kantoren

3. Samenwerken en meekoppelen

Het onderhouden van het huidige robuuste systeem, zoals dijken, singels en riolering is ook in de toekomst een taak en verantwoordelijkheid van overheden. Naast de gemeente spelen waterschappen en het rijk een belangrijke rol. Denk aan het nationale Deltaprogramma dat op nationaal niveau de noodzakelijke keuzes bepaalt voor waterveiligheid en de zoetwatervoorziening. Maar klimaatadaptatie in de stad veronderstelt meer. De instandhouding van veel vitale nutsvoorzieningen is in handen van onze stedelijke partners. Zo mogen energievoorziening, (drink)watertoevoer en ICT-netwerken niet langdurig uitvallen en is het noodzakelijk dat deze robuust zijn bij extreme weersomstandigheden. De meeste gebouwen en terreinen zijn privaat bezit. Adaptatiemaatregelen toepassen in zowel de publieke als private stedelijke ruimte vereist ook daarom samenwerking met andere partijen.

Naast overheden dragen ook bewoners, bedrijven, woningcorporaties, ontwikkelaars, kennisinstellingen en belangenorganisaties bij aan de klimaatbestendigheid van Rotterdam. De gemeente heeft naast een kaderstellende vooral een faciliterende en stimulerende rol. Een voorbeeld van dit laatste is het initiatief 'Tegel eruit, Groen erin' waarmee Rotterdammers gestimuleerd worden hun tuinen groener te maken. Samenwerken op alle niveaus met de partijen die werken in en aan Rotterdam is nodig om het doel van een klimaatbestendige stad te bereiken.

Omdat er voldoende tijd is voor aanpassing aan het veranderende klimaat kunnen we met adaptieve maatregelen goed aansluiten bij andere ruimtelijke ontwikkelingen in de stad. Of deze slim combineren met lopende beheer- en onderhoudsprogramma's. Dit noemen we 'meekoppelen met het ritme van de stad'. Een klimaatbestendige aanpak van projecten zal onderwerp van gesprek zijn tussen gemeente en initiatiefnemers. Een gezamenlijk gedragen ambitie voor een klimaatbestendige stedelijke ontwikkeling staat daarbij voorop. Voor de gemeente betekent dit in elk geval:

  • Actief informeren van en bieden van handelingsperspectief aan burgers en bedrijven over de bescherming tegen rivierwater, teveel en te weinig neerslag en hete perioden.
  • Toewerken naar een gedeelde verantwoordelijkheid van publieke en private perceelseigenaren voor opvang van een teveel aan neerslag.

4. Meerwaarde voor leefomgeving, samenleving, economie en ecologie

Langs deze weg biedt klimaatadaptatie volop mogelijkheden voor het versterken van de economie van stad en haven, voor het verbeteren van de leefbaarheid in buurten en wijken, voor het vergroten van de biodiversiteit in de stad en voor een betrokken en actieve deelname van Rotterdammers aan de samenleving. Samen werken aan een klimaatbestendige stad levert de stad wat op!

Het vergroenen van de stad bijvoorbeeld maakt de stad minder kwetsbaar voor extreme neerslag, droogte en hittestress. Deze 'groene adaptatie' maakt tegelijkertijd de leefomgeving aantrekkelijker, kan een motor zijn voor andere investeringen en mobiliseert Rotterdammers om actief mee te doen. Bedrijven profiteren al van de toenemende aandacht voor klimaatadaptatie en duurzame stedelijke ontwikkeling en de internationale profilering van Rotterdam op dit gebied. Op dit moment zijn al circa 3600 arbeidsplaatsen in de regio direct verbonden met klimaatadaptatie. Voor de Rotterdamse regio liggen er met de vele bedrijven in de maritieme sector, waterbouw en deltatechnologie bovendien goede kansen voor groei. Deze voorbeelden laten zien dat klimaatadaptatie bijdraagt aan de ambities die de stad heeft op fysiek, economisch en sociaal terrein. De gemeente maakt dit in elk geval concreet door:

  • Actief ruimte te bieden aan pilots en innovaties bij de realisatie van klimaatadaptatiemaatregelen (Rotterdam als proeftuin en portfolio voor het bedrijfsleven)
  • Connecting Delta Cities als sterk international stedennetwerk te benutten als verbinding met de internationale markt
  • Inzetten op het verder vergroenen van de stad als 'no regret'-maatregel voor een aantrekkelijk stadsklimaat.

Aan de slag!

Klimaatadaptatie vergt maatwerk

Rotterdam werkt verder aan een klimaatbestendige stad. Gebiedsgericht maatwerk is hierbij het uitgangspunt. In buitendijks Rotterdam, waar 40.000 mensen wonen, staat het meerlaagse veiligheidsprincipe voorop. Naast robuuste maatregelen om overstroming te voorkomen, zoals het ophogen van terreinen, kunnen ook maatregelen in bebouwing en buitenruimte of calamiteitenbeheersing worden gekozen om risico's te verkleinen. Bijvoorbeeld door drijvend of op palen te bouwen ('floodproof' bouwen) of groene vooroevers voor dijken aan te leggen. Door dit adaptief bouwen en inrichten ontstaat een breder palet aan maatregelen. Blijvende bescherming tegen overstromingen is het doel.

Voor het beschermen van binnendijks Rotterdam tegen overstroming staat preventie voorop. Ook hier is maatwerk nodig in het integreren van ruimtelijke plannen met onderhoudsplannen van dijken. 
Bij het ontlasten van het stedelijke watersysteem en het veerkrachtiger maken van de stad om teveel of juist te weinig neerslag op te vangen, is juist inpassing in andere plannen van gemeente of andere partijen kansrijk. Waterberging die de openbare ruimte benut en een extra functie geeft, zoals waterpleinen, illustreert dit.

Uitvoeringsaanpak

De strategie geeft de richting aan en vormt het kader; de uitvoeringsaanpak is de volgende stap in het adaptatieproces. Hierin geeft Rotterdam aan waar prioriteiten liggen, welke verbindingen gelegd worden met plannen en projecten van stedelijke partners en op welke termijn acties worden uitgevoerd. Centraal in het 'hoe' van de uitvoering staan het meebewegen met geplande projecten, een gebiedsgerichte aanpak via aansluiting op de gebiedsplannen, het creëren van meerwaarde en een gezamenlijke aanpak. De keuze en de kosten van maatregelen zijn integraal onderdeel van de besluitvorming in elk project. De gemeente kiest daarbij voor een faciliterende en stimulerende rol; daar waar zij formele taken heeft zal zij zeker ook haar eigen verantwoordelijkheid omzetten in daden. En natuurlijk blijft Rotterdam met het realiseren van voorbeeldprojecten voorop lopen als innovatieve en klimaatbestendige deltastad.

Rotterdam werkt zo aan een toekomstbestendige stad die nu en in de toekomst veiligheid biedt en aantrekkingskracht heeft op haar bewoners, bezoekers en bedrijven. Een veilige, leefbare stad in de Nederlandse delta waar men graag woont, werkt en leeft.

Meer informatie